Từ “mượn thiết bị đi thi” đến phòng STEM hiện đại

08:05 | 29/12/2025

6,851 lượt xem

Từ phải mượn thiết bị để đưa học sinh đi thi khoa học - kỹ thuật, Trường THPT Chuyên Cao Bằng nay đã có phòng STEM hiện đại do Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia (Petrovietnam) đầu tư. Theo giáo viên nhà trường, đây là bước chuyển quan trọng, giúp học sinh miền núi tiếp cận công nghệ, học STEM đúng bản chất và công bằng hơn.

Giáo dục STEM không phải là câu chuyện mới tại Trường THPT Chuyên Cao Bằng. Trước khi Petrovietnam đầu tư phòng thực hành STEM, nhà trường đã sớm tiếp cận và triển khai mô hình giáo dục này, với mong muốn tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận khoa học - công nghệ, nuôi dưỡng tư duy sáng tạo và năng lực nghiên cứu. Tuy nhiên, theo chia sẻ của cô Đỗ Thị Hương Trà, giáo viên nhà trường, hành trình đưa STEM vào thực tiễn dạy học ở một tỉnh miền núi như Cao Bằng là chặng đường nhiều nỗ lực nhưng cũng không ít gian nan.

Sự thay đổi căn bản về điều kiện dạy và học

Khó khăn lớn nhất, theo cô Trà, chính là cơ sở vật chất. Giáo viên và học sinh vẫn tham gia các cuộc thi khoa học - kỹ thuật, robotics trong nước và quốc tế, tuy nhiên, do thiếu trang thiết bị, phòng thí nghiệm, nhà trường thường xuyên phải đi “mượn”. Từ mượn thiết bị của các trường bạn, các đơn vị có điều kiện tốt hơn, cho tới mượn phòng thí nghiệm của Đại sứ quán Hoa Kỳ hoặc các cơ sở giáo dục khác để thành lập đội và đưa học sinh đi thi. Những chuyến đi ấy vừa thể hiện quyết tâm theo đuổi STEM, vừa phản ánh rõ ràng khoảng trống về điều kiện dạy - học công nghệ ở nhiều địa phương miền núi.

Từ “mượn thiết bị đi thi” đến phòng STEM hiện đại

Cô Đỗ Thị Hương Trà (phải) và cô Nông Thị Nhàn, giáo viên Trường THPT Chuyên Cao Bằng trao đổi với PetroTimes bên lề Chương trình tập huấn giáo viên tại Hà Nội, trong khuôn khổ chương trình “STEM Innovation Petrovietnam”.

Thực tế đó cho thấy, giáo dục STEM không chỉ cần nhiệt huyết của giáo viên hay đam mê của học sinh, mà còn đòi hỏi hạ tầng và thiết bị đủ mạnh để biến ý tưởng thành hành động. Khi thiếu “công cụ”, những kiến thức được tập huấn, những phương pháp giảng dạy hiện đại rất khó đi vào lớp học một cách trọn vẹn.

Chính trong bối cảnh ấy, việc Petrovietnam đầu tư phòng thực hành STEM cho các trường phổ thông, trong đó có Trường THPT Chuyên Cao Bằng, mang ý nghĩa đặc biệt. Theo cô Đỗ Thị Hương Trà, phòng STEM được xem như một “kho tài nguyên” lớn, giúp học sinh có cơ hội tiếp cận đồng bộ các công nghệ hiện đại như robotics, lập trình, IoT và các mô hình STEM tích hợp. Đây không chỉ là sự bổ sung về thiết bị, mà là sự thay đổi căn bản về điều kiện dạy và học.

Trước đó, nhiều giáo viên đã tham gia các khóa tập huấn về giáo dục STEM, nắm được phương pháp, định hướng và tinh thần đổi mới. Tuy nhiên, do thiếu bộ thiết bị lập trình, robot và các công cụ thực hành, nội dung tập huấn chủ yếu dừng lại ở lý thuyết hoặc minh họa. Việc nhà trường được lựa chọn đầu tư một phòng STEM đầy đủ, hiện đại đã tạo điều kiện để giáo viên tổ chức dạy học thực hành đúng với bản chất của giáo dục STEM: học thông qua làm, giải quyết vấn đề thực tiễn và sáng tạo sản phẩm.

Nhìn lại chặng đường đã qua, cô Trà cho biết từ năm 2019, nhà trường đã thành lập các câu lạc bộ STEM với sự tham gia của giáo viên các môn khoa học tự nhiên. Trong giai đoạn đầu, do thiếu thiết bị, giáo viên và học sinh đã phải tự bỏ kinh phí cá nhân để mua một bộ robot phục vụ giảng dạy. Sau đó, nhà trường dần được hỗ trợ thêm một số bộ robot, từng bước hình thành đội thi robotics. Đến năm 2022, học sinh Trường THPT Chuyên Cao Bằng đã tham gia thi đấu robotics quốc tế, đại diện Việt Nam dự thi tại Hoa Kỳ và tiếp tục đạt được một số giải thưởng quốc tế trong các năm tiếp theo.

Những kết quả đó cho thấy tiềm năng rất lớn của học sinh vùng cao khi được trao cơ hội. Tuy nhiên, phía sau các thành tích là những khó khăn kéo dài: việc phải mượn thêm thiết bị từ nhiều đơn vị khác nhau vẫn là chuyện thường xuyên, gây không ít áp lực cho giáo viên và học sinh trong quá trình chuẩn bị, tập luyện và thi đấu.

Khi phòng STEM được đầu tư đầy đủ và hiện đại, kỳ vọng của giáo viên không chỉ dừng lại ở thành tích thi cử. Theo cô Trà, điều quan trọng hơn là học sinh sẽ được tham gia một cách toàn diện và công bằng, không phân biệt điều kiện kinh tế. Trước đây, dù mức đóng góp không lớn, học sinh vẫn phải tự bỏ một phần chi phí để duy trì hoạt động câu lạc bộ STEM. Với phòng STEM đạt chuẩn, có trang thiết bị đồng bộ, mọi học sinh, ở mọi hoàn cảnh, đều có cơ hội tiếp cận khoa học - công nghệ, tham gia học tập, trải nghiệm và sáng tạo theo hướng quốc tế.

Đối với học sinh miền núi, ý nghĩa ấy càng trở nên sâu sắc. Theo cô Trà, việc được tiếp xúc sớm với các công nghệ hiện đại như robotics, IoT không chỉ giúp các em nâng cao kỹ năng, mà quan trọng hơn là tạo dựng sự tự tin. Khi khoảng cách công nghệ dần được thu hẹp, học sinh vùng cao có thể mạnh dạn hơn trong học tập, nghiên cứu và hội nhập, từ đó nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo và hình thành tư duy làm ra các sản phẩm “Make in Vietnam” trong tương lai.

Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, Petrovietnam còn tổ chức các khóa tập huấn bài bản cho giáo viên. Chia sẻ về hai ngày tập huấn, cô Đỗ Thị Hương Trà cho biết, ban đầu nhiều giáo viên còn băn khoăn: một mặt lo ngại phòng thí nghiệm hiện đại nhưng thiếu cơ chế vận hành, quản lý và sử dụng hiệu quả; mặt khác e dè trước công nghệ mới, nhất là với giáo viên khu vực miền núi, nơi điều kiện tiếp cận thiết bị hiện đại còn hạn chế.

Chính vì vậy, tập huấn không chỉ mang ý nghĩa hướng dẫn kỹ thuật, mà còn đóng vai trò “gỡ nút thắt” về tâm lý. Thông qua việc được trực tiếp làm quen với thiết bị, trao đổi với chuyên gia và cùng nhau xây dựng kế hoạch dạy học, giáo viên từng bước nắm được quy trình quản lý, sử dụng và tích hợp phòng STEM vào hoạt động giảng dạy. Sự e dè ban đầu được thay thế bằng sự tự tin và chủ động, tạo tiền đề để phòng STEM đi vào vận hành thực chất, lâu dài.

Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, Petrovietnam còn tổ chức các khóa tập huấn bài bản cho giáo viên.

Từ góc nhìn của người trong cuộc, cô Đỗ Thị Hương Trà đánh giá cao cách tiếp cận của Petrovietnam khi không dừng lại ở việc “trao phòng, trao thiết bị”, mà đồng thời đầu tư cho con người - yếu tố quyết định sự thành công của giáo dục STEM. Việc kết hợp giữa đầu tư cơ sở vật chất và tập huấn giáo viên cho thấy tầm nhìn dài hạn, hướng tới hiệu quả bền vững trong nhà trường.

Cùng với đó, cô Trà bày tỏ lời cảm ơn tới Petrovietnam và Ban Tổ chức chương trình đã hỗ trợ toàn diện cho giáo viên và học sinh. Theo cô, đây là một chương trình rất ý nghĩa, đặc biệt đối với các tỉnh miền núi, nơi điều kiện tiếp cận công nghệ còn nhiều hạn chế. Từ những phòng STEM hiện đại, những buổi tập huấn bài bản, cơ hội học tập công bằng đang dần được mở ra, góp phần tạo nền tảng cho một thế hệ học sinh tự tin, sáng tạo và sẵn sàng hội nhập trong kỷ nguyên khoa học - công nghệ.

Nỗ lực thúc đẩy giáo dục STEM ở khu vực miền núi

Theo chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn, thành viên Liên minh STEM Việt Nam, Trường THPT Chuyên Cao Bằng là một trong những mô hình tiêu biểu cho nỗ lực thúc đẩy giáo dục STEM ở khu vực miền núi, đặc biệt trong lĩnh vực robotics. Những thành quả mà nhà trường đạt được là kết quả của một quá trình kiên trì, sáng tạo và được tiếp sức đúng thời điểm.

Ngay trong giai đoạn dịch Covid-19, khi hoạt động dạy - học và ngoại khóa gặp nhiều khó khăn, Trường THPT Chuyên Cao Bằng vẫn tạo dấu ấn đặc biệt. Tháng 5/2021, sau khi được một quỹ khuyến học tài trợ 10 bộ robot KCB theo hệ Arduino, nhà trường đã tổ chức cuộc thi robotics đầu tiên của tỉnh Cao Bằng trong điều kiện giãn cách. Các đội thi làm việc, lập trình và tranh tài trong trạng thái cách ly nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu chuyên môn. Đây được xem là cuộc thi robotics cấp tỉnh đầu tiên tại Cao Bằng, mở ra hướng đi mới cho giáo dục STEM địa phương.

Chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn cho rằng, giáo dục STEM chỉ thực sự phát triển khi có sự kết hợp đồng bộ giữa tâm huyết của giáo viên, sự ủng hộ của chính quyền địa phương, sự đồng hành của doanh nghiệp.

Từ nền tảng ban đầu đó, nhà trường từng bước xây dựng và duy trì các đội robotics tham gia các hệ thi như VEX IQ, VEX V5. Đặc biệt, trong ba năm liên tiếp, đội robotics của Trường THPT Chuyên Cao Bằng đều giành vé tham dự Giải vô địch thế giới VEX Robotics tại Hoa Kỳ - giải đấu robotics lớn nhất thế giới. Năm đầu tiên tham dự, đội tuyển Cao Bằng xếp hạng ngoài top 1.200, nhưng giải tiếp theo đã vươn lên hạng 187 thế giới về kỹ năng lập trình tự động, một bước tiến vượt bậc khi tăng hơn 1.000 bậc.

Năm tiếp theo, đội tiếp tục cải thiện thứ hạng, đứng trong top 49/800 đội tham dự, qua đó đưa Việt Nam trở thành một trong 5 quốc gia có đội lọt top cao nhất giải đấu. Đến năm 2024-2025, đội robotics Cao Bằng tiếp tục giành giải “Tinh thần thi đấu cao thượng” tại Giải vô địch châu Á, đồng thời đạt thêm các giải thưởng quốc tế khác. Theo ông Đỗ Hoàng Sơn, nếu xét trong các đội tuyển robotics của Việt Nam từng dự thi quốc tế, đội Cao Bằng là tập thể có thành tích nổi bật và ổn định nhất.

Không chỉ thành công ở đấu trường quốc tế, Trường THPT Chuyên Cao Bằng còn ghi dấu ấn tại các giải trong nước khi giành chức vô địch Giải robotics quốc gia trong khuôn khổ Ngày hội STEM Quốc gia 2023. Gần đây, tại một giải robotics mở rộng do Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội tổ chức với quy mô quốc gia đội học sinh THPT Chuyên Cao Bằng tiếp tục giành giải Nhất bảng THPT, thi đấu ngang bằng với các đội đến từ đại học.

Điều đáng chú ý, theo ông Đỗ Hoàng Sơn, là hầu hết những thành tích này đều đạt được trong bối cảnh nhà trường chưa có phòng STEM hiện đại, thiết bị còn thiếu thốn, phải đi mượn robot và phòng thí nghiệm từ nhiều nguồn khác nhau. Chính vì vậy, việc Trường THPT Chuyên Cao Bằng được đầu tư phòng STEM bài bản trong giai đoạn hiện nay không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ cơ sở vật chất, mà còn là bước “kích hoạt” để những nỗ lực sẵn có được phát huy ở tầm cao hơn, bền vững hơn.

Từ thực tiễn Cao Bằng, ông Đỗ Hoàng Sơn cho rằng, giáo dục STEM chỉ thực sự phát triển khi có sự kết hợp đồng bộ giữa tâm huyết của giáo viên, sự ủng hộ của chính quyền địa phương, sự đồng hành của doanh nghiệp và đặc biệt là đầu tư nghiêm túc cho đào tạo giáo viên. Trường THPT Chuyên Cao Bằng là minh chứng rõ nét cho khả năng “bứt phá từ khó khăn”, khẳng định rằng học sinh miền núi hoàn toàn có thể vươn tới chuẩn mực giáo dục STEM quốc tế nếu được trao cơ hội phù hợp.

Xuất phát từ ý tưởng của Tổng Bí thư Tô Lâm, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã có sáng kiến triển khai Chương trình “STEM Innovation Petrovietnam”, chương trình được đích thân Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính Phủ và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước khởi động tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Petrovietnam. Với mục tiêu xây dựng 100 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành trên cả nước, là dự án giáo dục quy mô lớn nhất từ trước đến nay do một doanh nghiệp khởi xướng, là bước đi mang tầm chiến lược quốc gia trong đào tạo nguồn nhân lực khoa học - công nghệ, góp phần hình thành thế hệ công dân tri thức năng lượng mới của Việt Nam.